Το τέλος των εξαιρέσεων

Αναρτήθηκε από… kamena voyrla blogger

Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς αποκαθίσταται μόνο όταν ο νόμος εφαρμόζεται παντού, πάντα και για όλους.

Η χώρα μας δεν υποφέρει μόνο από διοικητικές αδυναμίες, πολιτικές αστοχίες ή παλιές στρεβλώσεις του κράτους. Υποφέρει κυρίως από μια βαθιά ριζωμένη νοοτροπία: από την πεποίθηση ότι ο κανόνας υπάρχει, αλλά κάπου θα βρεθεί η εξαίρεση. Ότι ο νόμος ισχύει, αλλά όχι πάντοτε για όλους. Ότι, στο τέλος, κάποιος θα βρει μια χαραμάδα, μια άκρη, μια ειδική μεταχείριση.

Αυτή η κουλτούρα δεν προέκυψε τυχαία. Καλλιεργήθηκε επί δεκαετίες. Από ένα κράτος που συχνά δίστασε να επιβάλει με συνέπεια τους κανόνες. Από ένα πολιτικό σύστημα που πολλές φορές φοβήθηκε το λεγόμενο πολιτικό κόστος. Και από μια κοινωνία που έμαθε να θεωρεί περίπου φυσιολογικό ότι ο νόμος είναι αυστηρός για κάποιους και ελαστικός για κάποιους άλλους.

Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά για αλλαγή στη χώρα, οφείλουμε πρώτα να παραδεχθούμε μια απλή αλήθεια: ο πολίτης δεν διαπαιδαγωγείται από τα συνθήματα. Διαπαιδαγωγείται από αυτό που βλέπει να συμβαίνει. Από το αν ο κανόνας εφαρμόζεται στην πράξη, σταθερά, καθολικά και χωρίς διακρίσεις.

Όταν ο πολίτης βλέπει επιλεκτική εφαρμογή του νόμου, πείθεται ότι οι κανόνες είναι σχετικοί. Όταν βλέπει ανοχές, ασυλίες και εφαρμογή αλά καρτ, μαθαίνει ότι το σύστημα τελικά ανταμείβει εκείνον που θα βρει το παράθυρο. Όταν όμως διαπιστώνει ότι δεν υπάρχουν εξαιρέσεις για κανέναν, τότε αρχίζει σταδιακά να αλλάζει και η κοινωνική συμπεριφορά. Τότε εμπεδώνεται ότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος.

Γι’ αυτό και η συζήτηση για το πολιτικό κόστος πρέπει να γίνει με περισσότερη ειλικρίνεια. Το πραγματικό πολιτικό κόστος δεν βρίσκεται στην εφαρμογή του νόμου. Βρίσκεται στην ασυνέπεια. Βρίσκεται στο πότε ο νόμος εφαρμόζεται αυστηρά και πότε χαλαρώνει. Βρίσκεται στις εξαιρέσεις για τους «δικούς μας», στις ανοχές για τους ισχυρούς, στην αυστηρότητα μόνο για τους αδύναμους. Εκεί γεννιέται η δυσπιστία. Εκεί τραυματίζεται η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς.

Η χώρα χρειάζεται ένα καθαρό και σταθερό μήνυμα: ότι ο κανόνας ισχύει απαρέγκλιτα για όλους. Χωρίς αστερίσκους. Χωρίς κρυφές πόρτες. Χωρίς την αίσθηση ότι κάποιος τελικά θα εξαιρεθεί. Μόνο έτσι μειώνεται πραγματικά και ο φόβος του πολιτικού κόστους. Όταν η πολιτεία λειτουργεί με συνέπεια και όχι κατά περίπτωση, ο πολίτης το αντιλαμβάνεται, το εσωτερικεύει και τελικά προσαρμόζεται σε μια νέα κανονικότητα.

Η ισονομία δεν είναι ένα αφηρημένο ιδανικό, ούτε ένα σύνθημα για επετειακές ομιλίες. Είναι προϋπόθεση δημοκρατίας, εμπιστοσύνης και προόδου. Είναι ταυτόχρονα και ο πιο ουσιαστικός μηχανισμός διαπαιδαγώγησης μιας κοινωνίας. Διότι όταν οι ίδιοι κανόνες ισχύουν για όλους, περιορίζεται και ο πειρασμός της παραβατικότητας. Όταν όμως το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι κάποιοι πάντα θα βρίσκουν τρόπο να ξεφεύγουν, τότε το πρόβλημα παύει να είναι μόνο διοικητικό ή πολιτικό. Γίνεται βαθιά κοινωνικό και ηθικό.

Η Ελλάδα έχει ανάγκη από ένα κράτος ισχυρό, αλλά όχι επιλεκτικό. Από μια πολιτική αποφασιστική, αλλά όχι φοβική. Από πολίτες με συνείδηση δικαιωμάτων, αλλά και υποχρεώσεων. Και αυτό δεν θα οικοδομηθεί ούτε με αποσπασματικές εκρήξεις αυστηρότητας ούτε με επικοινωνιακές διακηρύξεις. Θα οικοδομηθεί μόνο όταν γίνει κοινή πεποίθηση ότι ο νόμος δεν προσαρμόζεται στα πρόσωπα και δεν διαπραγματεύεται ανάλογα με την περίσταση.

Αν θέλουμε πραγματικά να αλλάξουμε τη χώρα, πρέπει να τελειώνουμε με το καθεστώς των εξαιρέσεων. Γιατί τελικά εκεί δεν κρίνεται μόνο η αποτελεσματικότητα του κράτους. Εκεί κρίνεται η αξιοπιστία της πολιτικής. Και, σε μεγάλο βαθμό, εκεί κρίνεται και η ποιότητα της δημοκρατίας μας.

Ηλίας Γ. Κυρμανίδης

Πρόεδρος Επιτροπής Θεσμών & Διαφάνειας ΚΕΔΕ

Δήμαρχος Καμένων Βούρλων